مهریه یکی از حقوق مالی زن در ازدواج است که بلافاصله پس از عقد نکاح در مالکیت زن قرار میگیرد و در صورت عندالمطالبه بودن آن، هر زمان که زن تقاضا کند (چه در حین زندگی مشترک و چه در زمان طلاق)، مرد موظف به پرداخت مهریه است. بنابراین تصور اینکه مهریه تنها در زمان طلاق به زن پرداخت میشود، یک تصور اشتباه از ماهیت مهریه است. اما مهریه میتواند به اشکال مختلف تعیین شود، مثلا عندالمطالبه باشد یا عندالاستطاعه، که شرایط پرداخت این دو نوع مهریه با یکدیگر متفاوت است. مهمترین تفاوت آن است که مهریه عندالاستطاعه به استطاعت مالی مرد برمیگردد و زن برای دریافت مهریه خود باید استطاعت مالی شوهر را به دادگاه ثابت کند. و چنانچه زوج بتواند عدم استطاعت مالی خود را به دادگاه اثبات نماید، اجباری جهت پرداخت مهریه برای وی تا زمان رسیدن به استطاعت مالی وجود نخواهد داشت. ما در این مقاله فرض را بر عندالمطالبه بودن مهریه میگذاریم، به این مفهوم که هر زمان زن مهریه خود را تقاضا کند، مرد موظف به پرداخت آن است. البته در قوانین جاری فعلی، در مورد مهریه عندالمطالبه نیز، چنانچه مرد توان پرداخت یک جای مهریه را به طور کامل نداشته باشد، به صورت اقساطی که توسط دادگاه مشخص میشود، مهریه زوجه را پرداخت مینماید.
با توجه به تعریف و مفهوم مهریه مشخص است که مطالبه آن توسط زوجه ارتباطی با درخواست طلاق ندارد، یعنی چنانچه درخواست طلاق از سوی زن باشد، حق دریافت مهریه نیز برای وی محفوظ خواهد بود، مگر در شرایطی که در ادامه توضیح خواهیم داد. در قوانین کشور ما حق طلاق در دست مردان است، به این مفهوم که مرد هر زمان که بخواهد میتواند همسر خود را طلاق دهد، حتی بدون داشتن دلیل موجه، که البته مشروط به پرداخت حقوق مالی زوجه است. اما درخواست طلاق از سوی زن شرایط خاص خود را دارد و در صورتی که یک یا چند شرط از این شروط محقق شده باشد، زن میتواند از دادگاه تقاضای طلاق کند. در شرایط طلاق به درخواست زوجه، مهریه همچنان به زن تعلق میگیرد. یعنی در صورت صدور حکم طلاق به درخواست زن، مرد همچنان موظف به پرداخت مهریه خواهد بود مگر در شرایطی که زوجین با یکدیگر بر سر عدم پرداخت مهریه توافق کرده باشند. بطور کلی شرایطی که برای زن حق طلاق ایجاد میکند و پرداخت مهریه از سوی زوج نیز پا بر جاست، به شرح زیر است:
داشتن حق طلاق زن
در صورتی که در عقدنامه زوجه حق طلاق را از زوج دریافت کرده باشد، میتواند هر زمان که خواست برای جدا شدن از همسر خود به دادگاه تقاضای طلاق بدهد. در این حالت زن علاوه بر اینکه میتواند از همسر خود جدا شود، همچنان مستحق دریافت مهریه است و میتواند مهریه خود را نیز از مرد مطالبه کند.
تحقق یکی از شرایط دوازدهگانه ضمن عقد
شروط دوازدهگانه ضمن عقد، شرایطی هستند که هنگام عقد به امضای زوجین میرسد و مطابق آن چنانچه در طول زندگی مشترک شرایطی که ذکر شده است بر زندگی زناشویی حاکم شود، زن میتواند با اثبات محرز بودن این شرایط، از دادگاه تقاضای طلاق نماید. در این حالت زن میتواند هم از همسر خود جدا شود و هم مهریه خود را درخواست کند. برخی از شروط ضمن عقد شامل موارد زیر است:
عدم پرداخت نفقه توسط شوهر
در صورتی که شوهر از پرداخت نفقه به همسر خود امتناع ورزد و امکان الزام وی به پرداخت نیز میسر نباشد، زوجه میتواند با مستنداتی که اثبات کننده این موضوع است درخواست طلاق خود را به دادگاه ارائه دهد.
ازدواج مجدد شوهر بدون رضایت زن
ازدواج مجدد شوهر چه به صورت عقد دائم و چه عقد موقت باید با رضایت همسر اول باشد و اگر مرد بدون اجازه همسر خود اقدام به ازدواج مجدد نماید، زن میتواند درخواست طلاق کند.
سوء رفتار زوج
سوء رفتار یا همان بد رفتاری و بد دهنی به حدی که ادامه زندگی را برای زوجه غیر قابل تحمل کند و یا ضرب و شتم توسط زوج میتواند دلیلی محکمه پسند جهت درخواست طلاق از سوی زن باشد.
ابتلا به بیماریهای صعبالعلاج
ابتلای شوهر به بیماری صعبالعلاج و غیر قابل درمان که ادامه زندگی مشترک را دشوار میکند به زن اجازه میدهد تا از دادگاه تقاضای طلاق کند.
جنون شوهر
جنون زوج به شکلی که منجر به فسخ نکاح شود، برای زن ایجاد حق طلاق مینماید.
اشتغال زوج به شغل منافی مصلحت و حیثیت زوجه
گاهی ممکن است شغل زوج قانونی باشد اما متناسب با شأن و منزلت خانوادگی و اجتماعی زوجه نباشد، در این حال زوجه میتواند درخواست طلاق کند.
محکومیت زوج به حبس
محکومیت زوج به حبس بالای پنج سال که باعث عُسر و حَرَج (سختی) زن شود و ادامه زندگی مشترک را برای وی ناممکن کند، برای زن ایجاد حق طلاق میکند.
اعتیاد شوهر
اعتیاد شوهر به مواد مخدر یا مشروبات الکلی که به بنیان و حیثیت خانواده آسیب میزند و ادامه زندگی را برای زوجه دشوار میکند میتواند از دلایل درخواست طلاق از سوی زن باشد.
ترک زندگی خانوادگی بدون دلیل موجه
غیبت و ترک زندگی خانوادگی به اراده شوهر و بدون عذر موجه به مدت شش ماه متوالی از دلایلی است که زن با استناد به آن میتواند از دادگاه تقاضای طلاق کند.
عدم باروری شوهر
عدم توانایی زوج در باروری و یا عقیم بودن وی که باعث عدم بچهدار شدن طی پنج سال پس از شروع زندگی مشترک باشد از دلایلی است که زن میتواند به استناد آن درخواست طلاق از همسر خود را مطرح نماید.
مفقودالاثر شدن زوج
در صورتی که زوج مفقودالاثر شود و خبری از وی در دست نباشد و شش ماه پس از مراجعه زوجه به دادگاه نیز همچنان اثری از او نباشد، برای زن حق طلاق ایجاد میکند.
ایجاد عُسر و حَرَج برای زن
منظور ایجاد شرایط تحملناپذیر در زندگی مشترک برای زوجه است که ادامه زندگی مشترک را برای زوجه غیر ممکن نماید، مانند عدم تهیه مسکن مناسب توسط شوهر. (ماده 1130 قانون مدنی)
نکته: علاوه بر شروط دوازدهگانه، مطابق ماده 1119 قانون مدنی، طرفین عقد ازدواج می توانند هر شرطی که مخالف با مقتضای عقد نکاح نباشد را در عقدنامه لحاظ کنند. و در صورت حادث شدن آن شرایط، مطابق آنچه توافق شده عمل کنند. ممکن است این شروط توافقی، از جمله شروطی باشد که برای زن حق طلاق ایجاد میکند.
شرایطی که مهریه به زن تعلق نمیگیرد
درست است که مهریه از حقوق شرعی و قانونی زن است و هر زمان که زن مهریه خود را مطالبه کند مرد موظف به پرداخت آن است، اما گاهی تحت شرایطی که قانون مشخص کرده، مهریه به زن تعلق نمیگیرد و یا میزان کمتری تعلق میگیرد. این شرایط شامل موارد زیر است:
باکره بودن زن
در صورتی که زن باکره باشد یعنی رابطه جنسی میان زن و شوهر رخ نداده باشد، نصف میزان مهریه تعیین شده به زن تعلق میگیرد.
ابتلای زوج به بیماری عنن
عنن یک بیماری جنسی در مردان است که مانع انجام رابطه جنسی کامل میان زوجین میشود، در این حالت نصف میزان مهریه مشخص شده به زن تعلق میگیرد.
خیانت زن
چنانچه مرد به دادگاه ثابت کند که همسرش به وی خیانت کرده است، با تشخیص دادگاه ممکن است مهریه به زن تعلق نگیرد.
توافق قبلی زوجین
در شرایطی که زوجین در هنگام عقد یا در طول زندگی مشترک و یا هنگام طلاق توافق کرده باشند که در صورت طلاق از سوی زن، زوج مهریه را پرداخت نکند، و این توافق به ثبت و امضای طرفین رسیده باشد، دیگر مهریه به زن تعلق نمیگیرد.
دریافت مهریه در گذشته
گاهی به دلایل گوناگون و حتی در هنگام صلح و زندگی مشترک، زن تمام یا بخشی از مهریه خود را از شوهرش دریافت میکند. در چنین حالتی اگر مرد هنگام طلاق بتواند با ارائه مدارک و مستندات کافی، پرداخت مهریه را به دادگاه ثابت نماید، دیگر مجبور به پرداخت مهریه به طور کامل نخواهد بود، و تنها بخش پرداخت نشده مهریه را پرداخت مینماید.
سوء رفتار زن
در صورتی که مرد بتواند با دلایل و مدارک کافی سوء رفتار زن را به دادگاه ثابت کند، ممکن است مهریه به زن تعلق نگیرد.
موارد مطرح شده، کلیاتی است که توسط قانونگذار پیشبینی و اجرایی شده است. اما مشکلات خانوادگی حالتهای بسیار پیچیده و گوناگونی دارند که گاهی دستیابی به حقوق طرفین را کاری بسیار مشکل و زمانبر میکنند، ضمن آنکه قوانین حاکم بر جامعه ثابت نبوده و دائماً در حال بازنگری و تغییر و تکمیل هستند و افراد عادی از جزئیات آنها بی اطلاع. بر همین اساس در پروندههای حقوقی مربوط به مشکلات خانواده بهتر است از یک وکیل متخصص در این زمینه کمک گرفته شود تا با استفاده از دانش وکیل، به بهترین و سریعترین روشهای قانونی دسترسی پیدا کرده و بهترین نتیجه را دریافت نمود. گروه وکلای فوق تخصصی وکیل اول، آماده ارائه مشاورههای تخصصی در این زمینه و دیگر زمینههای حقوقی به شما عزیزان هستند. برای کسب اطلاعات بیشتر، صفحه مشاوره رایگان 24 ساعته را مطالعه نموده و جهت دریافت اطلاعات تماس و ساعات کاری به صفحه تماس با ما مراجعه نمایید.