در یک تعریف کلی اجرتالمثل به معنای پاداش یا اجرتی است که بابت انجام عملی یا خدماتی به یک فرد پرداخت میشود. این مفهوم بیان میکند که هرگاه کسی به دستور یا درخواست شخصی دیگر عملی را انجام دهد که معمولاً برای آن عمل اجرت تعیین میشود، آن فرد مستحق دریافت اجرت برای خدمات ارائه شده خواهد بود. اجرتالمثل در زمینههای مختلف حقوقی از جمله حقوق خانواده، مسائل کار و اشتغال و حتی حقوق مالکیت و اجاره مطرح شده و کاربرد دارد. در هر یک از این موارد، یکسری اصول بر مبنای منصفانه بودن و عدالت در پرداخت اجرت به فردی که خدمات یا کاری را انجام داده است، رعایت میشود. به عنوان مثال، در مسائل مربوط به حقوق خانواده، اجرتالمثل ایام زوجیت یکی از مصادیق این مفهوم است که به زن بابت خدمات خانهداری و کارهای مربوط به زندگی مشترک پرداخت میشود و ما در این مقاله به طور اختصاصی به این مبحث با عنوان اجرتالمثل ایام زوجیت میپردازیم.
تعریف اجرتالمثل ایام زوجیت
اجرتالمثل ایام زوجیت به معنای پرداخت مبلغی به زن به عنوان جبران خدمات و کارهایی است که او در طول زندگی مشترک در منزل همسر خود انجام داده و بابت آنها دستمزد دریافت نکرده است. این خدمات میتواند شامل کارهای خانهداری، مراقبت از فرزندان، و سایر وظایفی باشد که زن به عنوان همسر و مادر انجام میدهد. این حق مالی از نظر حقوقی و شرعی به زن تعلق میگیرد و شوهر موظف به پرداخت آن است.
شرایط تعلق اجرتالمثل به زن
- مهمترین شرط تعلق اجرتالمثل به زن آن است که زن به درخواست شوهر خود کارهایی را انجام داده باشد که شرعاً و قانوناً جزو وظایف ایشان نبوده است.
- نکته دوم آن است که زن کارهایی را که در خانه شوهر خود انجام داده با نیت عدم دریافت اجرت و به صورت رایگان انجام نداده باشد. این بدان معناست که چنانچه زن در دادگاه اعلام نماید که کارهایی را که در منزل شوهر خود انجام داده به نیت رایگان نبوده، این ادعا ملاک پرداخت اجرتالمثل به ایشان خواهد بود، مگر آنکه شوهر بتواند ثابت کند که زن با قصد و نیت عدم دریافت اجرت کارها را انجام داده و به دستور شوهر نیز نبوده است.
- عدم دریافت دستمزد یا توافق قبلی. به این معنی که زن و شوهر نباید توافق قبلی در مورد دریافت دستمزد برای کارهای خانهداری داشته باشند، در غیر این صورت، اجرتالمثل به زن تعلق نمیگیرد.
تبصره ماده 336 قانون مدنی: چنانچه زوجه کارهایی را که شرعاً به عهده وی نبوده و عرفاً برای آن کار اجرتالمثل باشد، به دستور زوج و با عدم قصد تبرع (به صورت رایگان) انجام داده باشد و برای دادگاه نیز ثابت شود، دادگاه اجرتالمثل کارهای انجام گرفته را محاسبه و به پرداخت آن حکم مینماید.
نحوه مطالبه اجرتالمثل زن
باید گفت مطالبه اجرتالمثل محدود به زمان مشخصی نمیباشد و این گونه نیست که تنها در زمان طلاق زن بتواند اجرتالمثل خود را طلب کند. حتی قبل از طلاق نیز زن هر زمان که بخواهد همانند مهریه میتواند اجرتالمثل ایام زوجیت خود را مطالبه نماید. در هنگام طلاق نیز مطابق قانون حمایت از خانواده، باید تکلیف تمام حقوق مالی و معنوی طرفین مشخص شود و علیالخصوص اگر درخواست طلاق از جانب زوج باشد قاضی در حکم خود تکلیف تمامی حقوق مالی زوجه را مشخص مینماید که باید توسط زوج پرداخت گردد. یکی از این حقوق مالی اجرتالمثل ایام زوجیت است که توسط دادگاه و کارشناسان رسمی دادگستری مشخص شده و زوج مکلف به پرداخت آن است. اما اگر زوجه به هر دلیلی بخواهد اجرتالمثل ایام زوجیت خود را (چه در پروسه طلاق و چه خارج از آن) مطالبه کند، باید به طور رسمی با ارائه دادخواست به دادگاه خانواده درخواست رسیدگی به موضوع را نماید و دادگاه پس از تشکیل جلسه و احضار طرفین و بررسی شرایط زوجین، اقدام به صدور رای مینماید. باید به این نکته توجه داشت که میزان اجرتالمثل برای همه خانمها یکسان نبوده و به فاکتورهای زیر بستگی دارد:
- سالهای زندگی مشترک
- جایگاه اجتماعی زوجه
- میزان تحصیلات زوجه
- میزان توان مالی زوج
- وضعیت زندگی مشترک از نظر رفاهی
- وضعیت مسکن مشترک و تعداد دفعات جابجایی مسکن
- تعداد فرزندان
- سطح و نوع کارهایی که زوجه در خانه همسر خود انجام داده
موارد نام برده شده از جمله مهمترین فاکتورهای تعیین میزان اجرتالمثل ایام زوجیت برای زن است و دادگاه با بررسی این موارد میزان اجرتالمثل پرداختی را مشخص مینماید.
نکات مهم اجرتالمثل ایام زوجیت
در این بخش برخی از نکات مهم قانونی در رابطه با اجرتالمثل ایام زوجیت را بیان میکنیم:
- در صورت ادعای زوج مبنی بر اینکه زوجه کارهای منزل را با نیت عدم دریافت مزد انجام میداده، اثبات این موضوع با زوج میباشد چرا که دادگاه درخواست اجرتالمثل توسط زوجه را مبنای قصد عدم تبرع (انجام کار مجانی) زوجه قلمداد میکند.
- درخواست اجرتالمثل برای زن هم در عقد دائم و هم در عقد موقت امکانپذیر است.
- اجرتالمثل زن از دیون مرد بوده و حتی در صورت فوت مرد نیز این حق پا بر جا مانده و زن میتواند اجرتالمثل خود را از دارایی به جا مانده از مرد مطالبه کرده و وصول نماید.
- اجرتالمثل زن در صورت فوت زن از بین نرفته و به ارث میرسد. درواقع وراث زن میتوانند پس از فوت زن، اجرتالمثل ایام زوجیت ایشان را از همسرش مطالبه نمایند. این در حالتی است که خود مرد نیز به عنوان یکی از وراث از همسر خود و در نتیجه از بخشی از اجرتالمثل ارث میبرد.
- اجرتالمثل و نحله هم زمان به زن تعلق نمیگیرد. درواقع نحله در شرایطی که اجرتالمثل به زن تعلق نگیرد، پرداخت میشود. (برای آشنایی بیشتر با نحله و نکات قانونی آن میتوانید مقاله نحله چیست؟ را مطالعه کنید)
- اجرتالمثل با شرط تنصیف اموال (تقسیم اموال زوج در صورت درخواست طلاق از جانب زوج) منافاتی ندارد.
- امکان اعتراض به رای میزان پرداخت اجرتالمثل توسط هر دو طرف (زوج و زوجه) امکانپذیر است.
- امکان دادخواست اعسار از پرداخت اجرتالمثل به صورت یک جا برای زوج امکانپذیر است.
- پس از قطعی شدن رای و صدور اجراییه، زوج مکلف است ظرف مدت یک ماه اقدام به پرداخت اجرتالمثل و یا ارائه دادخواست اعسار نماید، در غیر این صورت به درخواست زوجه از دادگاه، حکم جلب وی صادر میشود.
چنانچه در خصوص مسئله اجرتالمثل و یا نحوه درخواست یا پرداخت آن نیاز به راهنمایی بیشتر دارید و یا پروندهای با این مضمون نزد دادگاه دارید، میتوانید جهت دریافت مشاوره از وکلای فوق تخصصی و پایه یک دادگستری، با ما تماس حاصل نموده و یا جهت کسب اطلاعات بیشتر به صفحه مشاوره رایگان 24 ساعته مراجعه نمایید.