ازدواج بهعنوان یکی از مقدسترین نهادهای اجتماعی، بر پایه اعتماد و صداقت بنا شده است. وعده ازدواج، تعهدی اخلاقی و اجتماعی است که میتواند سرنوشت افراد را تحت تأثیر قرار دهد. اما سؤال اینجاست: اگر کسی با نیت فریب، وعده ازدواج دهد و به آن عمل نکند، آیا این رفتار از منظر قانونی جرم محسوب میشود؟ در این مقاله به بررسی این موضوع از نظر حقوقی خواهیم پرداخت.
تعریف وعده دروغین به ازدواج
وعده دروغین به ازدواج زمانی رخ میدهد که فردی بدون قصد واقعی برای ازدواج، به شخص دیگری قول ازدواج میدهد. این عمل ممکن است با نیت سوءاستفاده، فریب، یا دستیابی به منافع شخصی صورت گیرد و میتواند منجر به آسیبهای روحی و حتی مادی برای طرف مقابل شود.
جنبه حقوقی وعده دروغ به ازدواج
در ایران مسائل مرتبط با وعده ازدواج، عمدتاً در حوزه حقوق مدنی مورد بررسی قرار میگیرند. طبق ماده ۱۰۳۵ قانون مدنی، وعده ازدواج ایجاد علقه زوجیت نمیکند، حتی اگر تمام یا قسمتی از مهریه تعیین شده باشد. بنابراین طرفین میتوانند از نامزدی صرفنظر کنند و مطالبه اجرای آن ممکن نیست. درواقع صحبت از ازدواج و وعده ازدواج دادن تعهدی برای هیچ یک از طرفین ایجاد نمیکند به این صورت که اگر ازدواجی صورت نگیرد شخص مرتکب جرمی شده است. چرا که تا زمانی که عقد نکاح میان زوجین جاری نشده است هر یک از طرفین این اختیار را دارد تا در تصمیم خود تجدیدنظر کرده و از ازدواج صرفنظر کند. این اتفاق ممکن است در همان دوران نامزدی رخ دهد و یا حتی بدون مراسم نامزدی باشد. بنابراین چه کنسل شدن ازدواج به دلایل موجه باشد و چه به دلیل دروغگویی یکی از طرفین، فرقی در نتیجه نخواهد بود و از نظر قانونی فرد جرمی را مرتکب نشده و مجازاتی برای وی وجود نخواهد داشت. مگر آنکه شخص از طریق وعده دروغ به انجام ازدواج، از طرف مقابل سوء استفاده مادی و یا معنوی کرده باشد که در این صورت با توجه به نوع جرمی که به وقوع پیوسته، مسئله قابل پیگیری و شکایت خواهد بود. با این توضیحات مشخص است که دروغگویی اگر چه رفتاری ناپسند و غیر اخلاقی است اما در قانون برای آن به خودی خود جرمی در نظر گرفته نشده و تنها زمانی که این دروغ منجر به انجام جرمی دیگر شود، در قالب و نام آن جرم قابل شکایت و پیگیری خواهد بود. از جمله جرایم قابل مجازاتی که از طریق وعده دروغ به ازدواج ممکن است رخ دهد شامل موارد زیر است:
کلاهبرداری و سوءاستفاده مالی
در صورتی که وعده دروغین به ازدواج به منظور کسب منافع مالی باشد و فرد با این وعده، اموال یا پولی را از طرف مقابل دریافت کند، عمل او میتواند مصداق کلاهبرداری باشد و در صورت اثبات، مطابق قانون مجازات خواهد شد.
تدلیس و فریبکاری
اگر وعده ازدواج با نیت فریب و تدلیس صورت گیرد، میتواند جنبههای کیفری پیدا کند. تدلیس به معنای اعمالی است که موجب فریب طرف مقابل و اشتباه در تصمیمگیری او میشود. اگر ثابت شود که فردی با فریبکاری باعث اغفال و ضرر و زیان دیگری شده است، میتواند تحت پیگرد قانونی قرار گیرد.
برقراری رابطه نامشروع یا زنا
گاهی وعده دروغ به ازدواج با نیت ایجاد راهی برای ارتباط نامشروع که ممکن است به زنا نیز منجر شود مورد استفاده قرار میگیرد. درواقع فرد با دادن وعده دروغ به ازدواج، شخص مقابل را متقاعد میکند که ارتباط میان آنها و هر عمل نامشروعی که رخ میدهد به دلیل تصمیم به ازدواج مجاز است. در این حالت چنانچه مشخص شود با وعده دروغ به ازدواج، رابطه نامشروع و یا زنا رخ داده است، مجازات آن مطابق قانون، مجازات تعیین شده مربوط به این دو جرم خواهد بود و برای وعده دروغ به ازدواج به تنهایی جرمی لحاظ نمیگردد.
تحریک و ترغیب به ارتکاب نوعی جرم
اگر شخصی با توسل به وعده دروغ ازدواج شخص مقابل را ترغیب و مجاب به ارتکاب نوعی جرم نظیر سرقت و امثال آن نماید، مرتکب جرم شده و موضوع از نظر کیفری قابل پیگیری خواهد بود. در این حالت، هم شخص فریب خورده به دلیل جرمی که مرتکب آن شده و هم شخص فریبکار به دلیل تشویق و معاونت در انجام جرم، هر دو مجازات خواهند شد.
آسیبهای معنوی و روانی
وعده دروغین به ازدواج میتواند آسیبهای جدی روانی و معنوی به فرد وارد کند. طبق قانون مسئولیت مدنی، هر کس بدون مجوز قانونی به عمد یا در نتیجه بیاحتیاطی به جان یا سلامتی یا آزادی یا حیثیت یا شهرت تجارتی یا به هر حق دیگری که به موجب قانون برای افراد ایجاد گردیده لطمهای وارد کند، مسئول جبران خسارت ناشی از عمل خود است.
تفاوت فریب (تدلیس) در ازدواج و وعده دروغ به ازدواج
باید به این موضوع توجه داشت که بحث فریب یا تدلیس در ازدواج با وعده دروغ به ازدواج متفاوت است. در شرایط فریب در ازدواج شخص سعی دارد تا با پنهان کردن یا به شکل دیگری جلوه دادن واقعیتها تلاش نماید تا نظر فرد مقابل را به ازدواج جلب نماید و ازدواج بر پایه شرایطی که دور از واقعیت است صورت میگیرد. اما در وعده دروغ به ازدواج، در نهایت ازدواجی رخ نمیدهد و حتی شاید فرد نسبت به شرایط زندگی و یا ویژگیهای شخصیتی خود دروغی نگفته باشد و تنها دروغ وی قصد و نیت ازدواج باشد که در باطن چنین هدفی نداشته و از طریق وعده دروغین به ازدواج اهداف فرعی دیگری را که پیشتر توضیح داده شد، دنبال کند. برای درک بهتر این موضوع میتوانید مقاله فریب در ازدواج را مطالعه کنید.
نتیجهگیری
در مجموع، هر چند وعده دروغین به ازدواج به خودی خود در قوانین ایران جرم انگاری نشده است، اما با توجه به شرایط و نتایج آن، میتواند جنبههای کیفری و مدنی پیدا کند. ازاین رو، توصیه میشود در روابط عاطفی، صداقت و شفافیت را سرلوحه قرار داده و از وعدههای بیاساس پرهیز شود.
چنانچه نیاز به دریافت مشاوره و راهنمایی حقوقی در این زمینه دارید میتوانید به صفحه پاسخگویی تلفنی رایگان به سوالات حقوقی مراجعه کرده و یا از طریق بخش تماس با ما، با همکاران ما گفتگو کنید.گروه وکلای فوق تخصصی وکیل اول آماده پاسخگویی به سوالات شما هستند.